نوشتار حاضر کوششی در جهت یافتن برخی از نمادها در دیوان سعادت نامة استرآبادی و ساقی نامة ترشیزی است. نمادها در حقیقت مبیّن اشکال و مفاهیمی هستند که ما نمیشناسیم و از آن جا که نمادها بیانگر حالات روانی خاصّی از انسان ها هستند، می توان با تأویل و تفسیر آن ها در اشعار، به ویژگی های خاصّ روانی و جهان بینی شاعران دست یافت. ساقی نامة ظهوری ترشیزی و سعادت نامة نظام الدّین استرآبادی از جمله آثاری هستند که تحقیقات کافی در مورد آن ها صورت نگرفته و بسیاری از زوایای ارزشمند آن ها پنهان مانده است؛ بنابراین با استخراج نمادها در این دو اثر، می توان کمک شایانی به تفسیر ابیات کرد. این مقاله با هدف بررسی تطبیقی برخی نمادها در سعادت نامة نظام الدّین استرآبادی و ساقی نامة ظهوری ترشیزی مورد ارزیابی قرار گرفته است و بر آن است که به سؤال های مطرح شده پاسخ دهد. پس از استخراج این نمادها در هر دو دیوان، این نتیجه به دست آمد که نظام الدّین استرآبادی شناخت عمیق و دقیقی از نمادها داشته و انگاره های کهن الگویی را با استفاده از عنصرخیال در سعادت نامة خود به طور ویژه ای به کار برده است. این در حالی است که ترشیزی، از موقعیّت های کهن الگویی در اثرش بهره نبرده است. این پژوهش به شیوة نظری و به روش کتابخانه ای و از نوع تحلیل محتوا است.

حکیم خیّام نیشابوری، ستارۀ تابناک آسمان علم و حکمت و ادب ایران زمین، به واسطۀ آثار علمی و حکمی و رباعیّاتی که از خود بر جای گذاشت نام خود را برای همیشه در تاریخ جاودان کرد. در بیان حکمت و دانش و شعر خیّام اُدبا و حُکما و عُرفا بسیار داخته اند، امّا اهل ریاضیات سخن نگفته اند یا دست کم بسیار کم سخن گفته اند، تا جایی که ذهن ریاضی ورزیده و خردمند خیّام تحت الشّعاع اندیشه های مستانه و خوش باشانۀ او قرار گرفته است. آن شادمانگی که خیّام از آن سخن می گوید، نه از سرِ احساس و هیجان، که از سرِ عقل و تأمّل است؛ چراکه تعقّل و تغزّل در کنار هم حیات بخش است. اگرچه همگان را از میکدۀ خیّامِ حکیم سهمی ا ست، لیکن بیشترین بهره از آنِ خردمندان است. به راستی خردمندانِ طربناک میراث داران حقیقی خیّام اند؛ چه از نگاه آنان خیّام ساقی مِیخانۀ حکمت است، ساقی ای که بادۀ خوشی و طرب را در جام های اندیشه و حکمت پیشکش می کند. باید یک ریاضی کار باشی، با طبعی سرخوشانه، تا بتوانی طعم بادۀ ناب حکیم را عمیقاً درک کنی. یک دست جامِ طرب و یک دست جعدِ خرد می تواند سرخوشانه ای اندیشناک چونان ضیافت خیّام را آرزو کند؛ هر یک از این دو دست نباشد آرزو محال می شود.

ساقی نامه از انواع شعر غنایی است که شاعر با مخاطب قرار دادن ساقی، مضامینی را در بی اعتباری دنیا، جفای روزگار، غنیمت شمردن فرصت و پند و اندرز و حکمت بیان میکند. باذل مشهدی که در قرن دوازدهم به تقلید از شاهنامه فردوسی، زندگی و جنگهای پیامبر (ص) و رشادتهای علی (ع) را در منظومه حمله حیدری به نظم در آورده است، در شروع و تلاقی داستانها، ابیاتی در قالب مثنوی و بحر متقارب (دو ویژگی ساقی نامه) سروده است. در این مقاله تلاش شده است تا با تامل و بررسی ابیات این منظومه، به این سوال پاسخ داده شود که: سبک ساقی نامه باذل چیست و الگوبرداری از شاعران گذشته و شگردهای وی در به کارگیری و بهره مندی از این ساقی نامه ها چگونه است؟ ساختار نحوی کلام باذل در این ساقی نامه ها آمیزه ای از زبان حماسی و غنایی است که زبان حماسی فردوسی، تعلیمی سعدی و غنایی نظامی و عامیانه سبک هندی را تداعی میکند. لغات و ترکیبها بیشتر غنایی است. اندیشه های بلند و مضامین حکمت-آمیز رگه های تفکر ساقی نامه های او را میسازد. از جهت ادبیت کلام نیز مختصات سبک فردی باذل بر پایه تقلید استوار است اما تعابیر و ترکیباتی نونیز ابداع کرده است.

یعتبر العرفان معرفة تقوم علی أحوال و حالات روحانیة یرتبط الإنسان من خلالها بالوجود المطلق دون أی وساطة تذکر. و بناء علی هذا التعریف، یظهر کلام العارف - شعرا کان أم نثرا - کبیان عن تجارب عرفانیة اکتسبها خلال سلوکه العرفانی، أو نظرته الخاصة بالخلقة والکون علی أساس تلک التجارب العملیة. ولهذا نری أن کلامه یفوق مستوی العالم الواقعی و یخترق المحسوسات، بحیث لم یدرک أقواله إلا من کانت لدیه إمکانیة الاستیعاب والفهم من خلال التعالیم الحقة. یتعرض هذا المقال مع رؤیة نقدیة بدراسة العرفان عند رضی الدین آرتیمانی. یعتبر رضی الدین آرتیمانی عارفا ربانیا عاش فی النصف الثانی من القرن العاشر الهجری والذی قد اشتهر بدیوانه و ساقی نامته فی عهد شاه عباس. فلاقت «ساقی نامة» التی نظمت فی قالب مثنوی شهرة واسعة بین أشعار رضی الدین آرتیمانی و ذلک بسبب روح الرأفة والعاطفة التی تخیم علیها.

منظومة علی نامه، نخستین منظومة حماسی شیعه که در سال های اخیر کشف و معرفی شده است دریچه های تازه ای را در پژوهش های ادبی حوزة حماسۀ دینی بر روی پژوهشگران گشود. خاوران نامه نیز یکی دیگر از آثار مهم حماسة دینی در ادبیات فارسی است. در این پژوهش، سعی شده است این دو اثر منظوم ازلحاظ زبانی بررسی و مقایسة تطبیقی شوند. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی تحلیلی و به شیوة کتابخانه ای است. محدوده و جامعۀ مورد مطالعه، علی نامة ربیع به تصحیح رضا بیات و ابوالفضل غلامی و خاوران نامة ابن حسام خوسفی است که به دلیل چاپ نشدن منظومۀ کامل آن، از تازیان نامه (خلاصۀ خاوران نامه) به تصحیح حمیدالله مرادی استفاده شد. نتایج این بررسی نشان داد که هر دو منظومه در سطح زبانی، در زمینۀ انتخاب واژه ها اشکالات مختصری دارند؛ ولی تنوع زبانی و ترکیب سازی در خاوران نامه بیشتر بود. بسامد زیاد کلمات عربی، ترکیب سازی، عبارات تکراری نیز از ویژگی های مشترک دو منظومه بود. در سطح آوایی هم، در هر دو منظومه ایرادات مختصری در زمینة قافیه و وزن دیده شد. ویژگی های سبک خراسانی هم در علی نامه بیشتر از خاوران نامه بود. در سطح نحوی هم هر دو منظومه، هنجار گریزی های مختصری داشتند.

زمینه و هدف: واژه «ساقی» از مهمترین عناصر نمادین در غزلیات حافظ است که در لایه های زبانی، عرفانی و معنایی اشعار او نقشی برجسته دارد و بررسی جایگاه آن میتواند به درک عمیقتر جهان بینی شاعر یاری رساند. هدف این پژوهش، تحلیل بسامد و کارکردهای معنایی و نحوی واژه «ساقی» درغزلیات حافظ، به منظور شناخت دقیقتر نقش و جایگاه آن در ساختار شعری است. روش ها: پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. برای این منظور، تمامی غزلیات پنج تصحیح منتخب دیوان حافظ: محمود حکیم فرزند وصال شیرازی، قزوینی-غنی، حافظ به سعی سایه، حسین الهی قمشه ای و خانلری از نظر حضور واژه «ساقی» مورد بررسی قرار گرفت؛ بسامد آن محاسبه، تعداد غزلیات حاوی این واژه مشخص و نسبت آنها به کل غزلیات سنجیده شد. همچنین نقشهای نحوی «ساقی» در سه دسته منادا، توصیفی و خبری، طبقه بندی و تحلیل شد. یافته ها: یافته ها نشان داد که بسامد نقشهای توصیفی و خبری بیش از نقش مناداست. البته در دو تصحیح «قمشه ای» و «سایه»، این دو نقش تقریباً هم سنگند؛ اما در تصحیح «حکیم»، «خانلری» و «قزوینی»، نقشهای توصیفی و خبری با اختلافی اندک برجسته ترند. نتیجه گیری: براساس یافته ها، کاربرد واژه «ساقی» در غزلیات حافظ امری هدفمند و معنادار است و بخشی از نظام معنایی و نمادپردازی منسجم اشعار او را شکل میدهد. تحلیل کمی در کنار بررسیهای معنایی، روشن ساخت که واژه «ساقی» در غزلیات حافظ، نقش کلیدی در انتقال مفاهیم عرفانی، اجتماعی و انتقادی و نیز ترسیم جهان بینی حافظ ایفا میکند. افزون بر این، شمارش غزلهای دارای واژه «ساقی» و مقایسه آنها با کل غزلیات نشان داد که به طور میانگین، حدود 22. 4% غزلیات حافظ با واژه ساقی گره خورده اند.

هنر نگارگری در ایران دوره اسلامی و ادبیات ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشته اند. به طوری که آثار ادبی بزرگ همواره از مهمترین جلوه گاه های نمایش نگارگری بوده است. دوره صفوی (907-1135ه. ق) یکی از درخشان ترین دوره های نگارگری در ایران است. یکی از آثار فاخر ادبی در ایران، کتاب ساقی نامه باقر کاشانی است، به این دلیل که در بردارنده تعبیرات و توصیفاتی درباره ساقی، باده، میخانه، مطرب، آلات و نغمات موسیقی (دف، نی، تار، رباب، چنگ، ارغنون، رود، عود، سرود، پرده، نوا، مقام) و همچنین مضامین دلچسب و شیرین عرفانی (پیر مغان، عارف، زاهد، دیر و. . . ) است. بررسی تطبیقی ساقی نامه مولانا محمدباقر کاشانی (خرده)، با ساقی نامه های و نگارگری عصر صفوی، از نظر مضامین و درون مایه های مشترک و سیر تاریخی آن ها می تواند نکات مهمی را در ارتباط با پیوستگی هنر و ادبیات مطرح سازد. این پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده های منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش حاکی از این است که توجه به پاره ای از مضامین و محتوای خاص ساقی نامه ها و مقایسه آن مضامین با ساقی نامه باقر خرده، از قبیل: توصیف ساقی، شراب، مغنی، آوردن انواع آلات موسیقی، اغتنام فرصت، نکوهش زمانه و اهل آن، اشاره به سرگذشت تاریخی، حماسی، عاشقانه و بیان اندیشه های عرفانی در ساقی نامه کاشانی حباقر و شاعران این عصر اکتفا شده است. در نگارگری دوره صفوی نیز این مضامین دیده می شود.

ساقی نامه ها از انواع ادبی غنایی هستند که شاعر در آن ها ابیاتی خطاب به ساقی، مغنّی و مطرب سروده، از او طلب باده و نواختن ساز و سرود می کند. سرایندگان در این نوع ادبی، علاوه بر مضامین خمری و میخانه ای و توصیف باده، جام، ساقی و. . . مضامینی دیگری درباره ی دنیای فانی و بی اعتباری مقام و منصب ظاهری، ناهنجاری روزگار، دورویی مردم زمانه و. . . نیز آورده و در ضمن آن ها کلمات حکمت آمیز هم افزوده اند. یکی از مفاهیم پرکاربرد و موضوعات مهم در ساقی نامه ها نکات اخلاقی و تعلیمی و عبرت آموز است. نگارندگان در این جستار، توصیه و وصیت نامه در ساقی نامه ها را بررسی می کنند. این پژوهش با شیوه ی توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، به بررسی و تحلیل موضوع توصیه به شکل عام و وصیت نامه به شکل خاص در ساقی نامه ها پرداخته است. بررسی ها نشان از آن دارد که سفارش و توصیه ی عام در این نوع ادبی شامل اندرزها و پندهای اخلاقی (اعم از سفارش به انجام فضایل و نیکی ها و ترک رذایل و بدی ها) عرفانی، خیامی و کشورداری است. توصیه های خاص (وصیت نامه) که مراد از آن سفارش هایی در سیاق وصیت نامه ی شرعی با بیانی ادیبانه است نیز در شعر برخی از ساقی نامه سرایان چون ملاهادی سبزواری و والی کرمانی و محمدحسن سهایی وجود دارد که سرایندگان در آن ها سفارش به امور مربوط به مرگ و خاک سپاری را در فضایی میخانه ای به تصویر کشیده اند.

اینپژوهشباهدفساخت واعتبارسنجیابزاریبرایارزیابیوسنجشادراک رفتارهای سیاسی انجامشدهاست. جامعة آماری پژوهش همة کارکنان وزارت ورزش وجوانان به تعداد 1171 نفر بود. برای برآورد حجم نمونه از نرم افزار تعیین حجم نمونه استفاده شد که حجم نمونه تعداد 530 نفر برآورد شد. شایان ذکراستکهاینپژوهش، توصیفی وازنوعمطالعاتهمبستگیبود. روایی صوریومحتواییابزارپژوهشتوسطگروهیازاساتیدصاحب نظرورواییسازةآنبه وسیلةتحلیلعاملی اکتشافی و تحلیل عاملی تأییدیمبتنیبر مدلمعادلاتساختاریتأییدشد. برای تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزارهای اس. پی. اس. س، اس. پی. اس. س سمپل پاور و آموس، استفاده شد. یافته ها نشان داد که نتیجة آزمون کرویت بارتلت در سطح معناداری 001/0 = Sig بود و این بدان معنی است که متغیرها به اندازة کافی همبستگی بالایی داشتند تا پایه ای منطقی برای تحلیل عاملی اکتشافی فراهم آورند. همچنین، نتایج شاخص های برازش مدل اندازه گیری نشان داد که پرسش نامة ادراک رفتارهای سیاسی سازمانی از شرایط مطلوبی برخوردار بود. در آخر، نتایج برازش مدل ساختاری بیانگر آن بود که همة مؤلفه های «رفتارهای سیاسی عمومی، موفقیت به واسطة همکاری، سیاست پرداخت و ارتقا» برازش مدل را تأیید می کنند. به طورکلی، نتایجپژوهشحاکی از آن است کهبااستفاده از پرسش نامة ادراک رفتارهای سیاسی می توانبهطورقابلقبولی خصیصه های رفتارهای سیاسی را در وزارت ورزش و دیگر سازمان های ورزشی اندازه گیریکرد. استفادهازاینپرسش نامهمی تواندراهگشایبسیاریازپژوهش هاییباشدکهدر آن هااندازهگیریادراک رفتارهای سیاسیازاهمیتویژه ایبرخوردارخواهد بود.